Grafiek in Mozambique

Lien en Nina zijn druk in de weer met hun master opleiding grafisch ontwerpen wanneer ik hun in Gent opzoek. Ze hebben er net een presentatie over de vormgeving in het punktijdperk opzitten en broeden op hun eindwerk. Lien werkt aan een boekontwerp rond het reisverhaal ‘Mijn dorp in Mozambique’ van Lisa St. Aubin de Teran. Nina ontwierp doeken gebaseerd op de kleurige capulanas die de vrouwen in Mozambique dragen. De herinneringen aan hun bezoek aan Mozambique werken zo te zien nog duidelijk door. 

 

We speelden al langer met de idee om zwart Afrika te bezoeken. Eigenlijk begon het plan al twee jaar geleden te rijpen. Het Extra Time programma van Jint leek ons een ideale kans om onze dromen in realiteit om te zetten. We schreven allerlei ngo’s aan met de vraag of er interesse was voor een vrijwilligersproject rond grafische technieken. Uiteindelijk kwamen we via vrienden van vrienden in contact met de Teran Foundation die in het noorden van Mozambique actief is en wel iets zag in ons project. We gingen praten met de Nederlandse vertegenwoordiger van de stichting en het klikte meteen. Vanuit onze grafische opleiding werkten we dan een project uit dat we ‘grafiek in Mozambique’ doopten. Het opzet was om met onze kennis van grafische technieken in combinatie met de vaardigheden van de lokale bevolking een krant te ontwerpen. Omdat de Teran Foundation in een geïsoleerd gebied werkt waar digitaal ontwerpen sowieso onmogelijk is hebben we op school nog een aantal extra keuzevakken zoals hout- en linosnede gevolgd.

 

De stichting werd enkele jaren geleden door de Engelse schrijfster Lisa St. Aubin de Teran opgestart in Cabaceira Pequena, een vissersdorpje aan de noordkust van Mozambique. De streek is heel mooi, er is een schitterende kustlijn en het gebied is door de geïsoleerde ligging zelfs in de burgeroorlog gespaard gebleven van geweld. Er is ook nog heel wat Portugees koloniaal erfgoed met ondermeer het oudste kerkje van Afrika en veel vergane glorie. Maar dat ongerepte heeft ook zijn minder goede kant. Onderwijs is er amper, werkgelegenheid is schaars en er is veel armoede. Lisa hoopt daar via het uitspelen van de toeristische troeven van de streek verandering in te brengen. Zo werd een vervallen zeevaartschool uit de periode van de Portugese kolonisatie omgebouwd tot een opleidingscentrum voor toeristisch personeel. Er werden ook tuinen aangelegd waarvan de opbrengst gebruikt wordt in de school. Het is de bedoeling dat er ook meer ecologisch toerisme komt in Cabaceira Pequena. Tot nu toe beperkt zich dat echter tot occasionele backpackers of overlanders die met hun 4x4 het dorp aandoen. Om alles draaiend te houden wordt er vooral gewerkt met vrijwilligers die ook een bijdrage betalen voor kost en inwoon. 

 

We werden heel vriendelijk ontvangen en Lisa raadde ons aan om het de eerste week rustig aan te doen en vooral te acclimatiseren. Terecht overigens want we arriveerden vol enthousiasme en wilden er meteen invliegen maar al snel beseften we dat we ons moesten aanpassen aan het Afrikaanse ritme. Dat was even wennen want de tijdsbeleving is er toch anders. Daarbij kwam nog dat Cabaceira Pequena een geïsoleerd vissersdorp is waar we met de weinige middelen die we hadden heel spaarzaam moesten zijn. We hadden een inkjet printertje, een digitaal cameraatje en wat grafisch materiaal. Daarmee moesten we het doen. Soms was dat frustrerend maar we leerden wel heel creatief omspringen met de beperkte mogelijkheden.

 

De lokale bevolking is arm, het analfabetisme is er nog erg hoog en bovendien hebben zij niet onze traditie van geschreven cultuur. Dat geeft dus andere, soms onverwachte reacties en communicatieproblemen maar al bij al was er heel wat spontane interesse voor wat wij wilden doen. Dat bleek ook uit de leeftijd van onze leerlingen, die schommelde tussen 25 en 50 jaar. We merkten ook dat ze bang waren fouten te maken en hun ideeën soms niet durfden uitwerken terwijl er toch heel wat talent en creativiteit was. Het duurde even om die barrières te doorbreken maar uiteindelijk lukte het wel. Een echte krant maken bleek al snel niet haalbaar te zijn en dus kozen we voor een muurkrant met dorpsnieuws op de gevel van de toerismeschool. Iedereen was best wel trots op het eindresultaat. De muurkrant tot een goed einde brengen gaf ook een duwtje aan het gevoel van eigenwaarde en zelfvertrouwen van de mensen.

Van toerisme kwam er niet veel in huis. Enerzijds door het werk, anderzijds door het isolement van Cabaceira Pequena. Met een gammel busje naar Nampula, de dichtstbijzijnde stad, kostte al enkele uren. De laatste week hebben we wel vakantie genomen. We kregen een lift met een 4x4 naar Pemba, zowat het toeristisch centrum van Noord-Mozambique en ideaal voor een strandvakantie om even uit te blazen. We bezochten ook Ilha de Mozambique dat voor de kust van Cabaceira Pequena ligt. Het is een historische plek die eeuwenlang de hoofdstad was van de Portugese kolonie en het eiland staat ook op de Unesco lijst van werelderfgoed. De sfeer is er heel anders en je vindt er meer toeristen en backpackers. Ilha ligt voor de kust van Cabaceira Pequena maar toch is het moeilijk bereikbaar. Om er te geraken moesten we de overtocht maken met een dhow, een van die typische zeilschepen die langs de kust van Oost-Afrika gebruikt worden. Afhankelijk van de stroming en wind kan dat een halfuur tot drie uur duren. Veel hebben we dus niet kunnen zien van het toeristische Mozambique maar de 2,5 maanden die we er verbleven gaven ons wel de kans op een unieke manier kennis te maken met het dagelijkse leven van de plaatselijke bevolking.