Aan de slag in Plettenberg

Begin juni trok ik naar Zuid-Afrika met een rugzak vol spullen en een hoofd vol verwachtingen. Vier maanden van huis leek toen een lange tijd. Het was, achteraf gezien, voorbij in een zucht…

 

Na mijn studies werkte ik eerst een aantal maanden als leerkracht in het secundair onderwijs. Een boeiende ervaring, dat alleszins, maar al snel voelde ik de honger naar het buitenland knagen. Mijn droombestemming? Afrika. Ik weet niet precies waarom, maar het Afrikaanse continent had me altijd al gefascineerd. De geschiedenis, de culturele rijkdom, de natuur… het hele continent ademt een onweerstaanbare mystiek uit. Afrika heeft echter vele gezichten. Het is immers ook het ‘vergeten’ continent dat wankelend een weg zoekt in de wereld van vandaag en de sporen draagt van de wereld van gisteren. Ik wilde een stuk van Afrika ontdekken op een manier die diepgaander, intenser en genuanceerder is dan een traditionele reiservaring toelaat. Ik besloot dan ook mijn reislust te combineren met vrijwilligerswerk.

 

Ik zocht en vond een ontwikkelingsproject dat me aansprak. Na wat rondsurfen op het Internet kwam ik bij de vzw Born in Africa terecht, een organisatie die al een vijftal jaren educatieve projecten ontwikkelt en ondersteunt in Plettenberg Bay, aan de zuidkust van de Westkaap provincie. Ik kon er als vrijwilliger aan de slag in een lagere school die - zoals zoveel scholen in Zuid-Afrika - kampt met een tekort aan personeel en infrastructuur. Ook in het kantoor van de vzw zelf kon ik me nuttig maken met administratieve taken, vertaal- en redactiewerk voor de nieuwsbrieven. Genoeg te doen dus, en ik vertrok richting Kaapstad.

 

Plettenberg Bay ligt in de provincie Westkaap, zo’n 500 kilometer ten oosten van Kaapstad. Het is een voormalig vissersdorpje dat op korte tijd is uitgegroeid tot een toeristische topbestemming. De baai is inderdaad fabelachtig mooi en lokt elke zomer duizenden toeristen. Gevolg: parelwitte vakantiehuizen rijzen als paddenstoelen uit de grond en de levensduurte neemt jaar na jaar toe. Zoals overal elders in Zuid-Afrika leeft het grootste deel van de bevolking in townships, waar de levensstandaard een stuk lager is dan in de, overwegend blanke, residentiële wijken. Het contrast kan nauwelijks groter zijn: de onbezorgde vakantiesfeer in de dorpskern tegenover het harde leven in de townships. Tijdens de zomermaanden zorgt het toerisme gelukkig voor heel wat werkgelegenheid, maar die is uiteraard seizoensgebonden en helpt slechts een beperkt deel van de bevolking aan werk. Het grote probleem is dat het gebrekkige onderwijs te weinig geschoolde mensen aflevert die de nodige vaardigheden bezitten om een goede job te vinden. Hier ligt dan ook het basisengagement van Born in Africa: de schoolgaande jeugd in de townships meer kansen geven op degelijk onderwijs. 

 

Born in Africa startte vijf jaar geleden met een financieel adoptieplan voor schoolgaande kinderen uit de townships rond Plettenberg Bay. Mensen uit België, Nederland, maar uit ook Zuid-Afrika zelf kunnen een kind  ‘sponsoren’ door jaarlijks een bedrag over te maken aan de vzw. Met dat geld selecteert Born in Africa kinderen die de motivatie en capaciteiten hebben om hun schoolloopbaan succesvol af te ronden, maar die extra materiële en sociale steun nodig hebben om dit ook effectief te verwezenlijken. Ze krijgen het nodige schoolmateriaal en psychosociale begeleiding van een mentor die het kind en zijn of haar thuissituatie van naderbij opvolgt. De kinderen krijgen ook geregeld de kans mee te gaan op educatieve uitstappen waar ze in contact komen met de wereld buiten hun township.

 

Uiteraard is deze individuele begeleiding van de kinderen onvoldoende om goed onderwijs te garanderen, het onderwijssysteem zelf is immers nog volop in ontwikkeling. Na de afschaffing van apartheid stond de eerste regering Mandela voor de zware taak om hele bevolkingsgroepen die nooit kwaliteitsvolle scholing hadden genoten van basisonderwijs te voorzien. Vandaag is er nog steeds veel werk aan de winkel. De klassen zitten overvol en de middelen zijn beperkt. Veel kinderen gaan onregelmatig of helemaal niet naar school en ook leerkrachten laten het vaak afweten. Born in Africa tracht ook hier een steentje bij te dragen door extra klaslokalen te bouwen, leesklassen op te richten en leesleerkrachten aan te stellen die de lage alfabetiseringsgraad in de scholen moeten opkrikken.

 

Born in Africa heeft ook permanent een aantal vrijwilligers die een handje toesteken in de schooltjes in de townships. In een gammel busje rij je ’s morgens vroeg naar je werk toe en zie je hoe de straten langzaam aan vol lopen met kinderen in groen-grijs schooluniform. Er is werk genoeg in de schooltjes. Het algemene niveau is behoorlijk laag, en elke extra steun is meer dan welkom. Zelf hielp ik de leerkrachten van de graden 5 en 6 bij de lessen Engels en begeleidde ik computerlessen voor alle graden – zelfs voor de kleintjes uit graad 1 wiens hoofdjes maar net boven de tafel uitkwamen.

 

 

Uiteraard was ik ook naar Zuid-Afrika gekomen om van het land zelf te kunnen proeven. Kaapstad gaf me al meteen een eerste indruk van de merkwaardige veelzijdigheid van Zuid-Afrika. Je landt op een moderne luchthaven en rijdt per taxi over de snelweg richting stadscentrum. Op de achtergrond zie je voortdurend de indrukwekkende, in wolken gesluierde Tafelberg met in haar schoot de levendige stadskern van Kaapstad. Op straat: veel klanken en kleuren. Flarden Engels, Afrikaans en Xhosa nestelen zich in je oren en mensen met de meest uiteenlopende gelaatstrekken en huidskleuren lopen langs je heen.

 

Er is heel wat te zien in en rond Kaapstad. Een pittige klim brengt je op de top van de Tafelberg waar je – met je hoofd in de wolken - een prachtig zicht hebt op de stad en de baai. In de verte zie je Robben Island, een klein eiland voor de kust van Kaapstad waar Nelson Mandela jarenlang gevangen zat. Een rondleiding is zeker de moeite waard, en wanneer je van het eiland terug naar het vasteland vaart, krijg je een idee van wat de Portugezen eeuwen geleden moeten gezien hebben toen ze de kaap rondden richting het Oosten. Met de wagen kan je trouwens makkelijk tot bij Kaap de Goede Hoop rijden, de plek waar hoop en wanhoop elkaar ontmoetten. Uiteraard bezochten we ook een van de vele winefarms in de Westkaap. We reden naar Stellenbosch en proefden er een selectie van lokale wijnen. Onderweg bezochten we ook de Cape Flats, een beroemde township even buiten Kaapstad en reden langs Boulder’s Beach waar een kolonie Afrikaanse pinguins leeft.

 

Via de Garden Route reisde ik naar Plettenberg Bay, het stadje dat vier maanden mijn thuis zou worden. In het oosten wordt ‘Plett’ begrensd door de diepblauwe bergen van Tsitsikamma, in het westen door het Robberg schiereiland. Daartussenin: een smalle strook kust en het koele water van de Indische Oceaan waar walvissen in overwinteren. Dolfijnen zie je het hele jaar door en als je geluk hebt kun je er zelfs mee zwemmen. ‘Plett’ ligt ook op een steenworp van een van de mooiste hikes ter wereld, de Otter Trail, een meerdaagse wandeling langs de kust en door de bergen van Tsitsikamma. En dan zijn er nog de dierenparken: hordes olifanten die je pad kruisen in het Addo Elephant Park, te paard langs neushoorns, nijlpaarden, springbokken en giraffen in het Rhino Base Camp, slangen aaien in Lawnwood Snake Park of aapjes die de kaas van tussen je brood stelen in Monkey Land… Zelfs na vier maanden had ik gevoel nog maar een glimp van Zuid-Afrika te hebben gezien. De rest is – wie weet – voor later?